วิเคราะห์นโยบายและแผน

วิเคราะห์นโยบายและแผน

นโยบาย

นโยบาย มี 2 ประเภท 1.นโยบายทั่วไป 2.นโยบายสาธารณะ

      Thomas R. Dye นโยบายสาธารณะ คือนโยบายที่รัฐบาลสามารถเลือกทำ หรือ ไม่ทำ

      William Greenwood นโยบายเป็นแนวทางกว้างๆ

      David Easton นโยบาย คือ Value หรือ คุณค่าทางสังคม เมื่อนำไปปฏิบัติแล้วเกิดผลดีถือว่าเป็นนโยบาย ถ้าไม่เกิดผลดีถือว่าไม่เป็นนโยบาย

      Harold D. Lasswell (บิดา) นโยบาย คือ ศาสตร์ ที่เป็นสหวิทยาการ เป็นการนำความรู้หลายด้านมารวมกัน มี 7 ขั้นตอน     1.ขั้นการค้นหาและรวบรวมข้อมูล

                  2.ขั้นการรับรองและสนับสนุนการกำหนดนโยบาย

3.ขั้นการดำเนินงานและการกำหนดนโยบาย

4.ขั้นการกำหนดนโยบายให้สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อม

5.ขั้นการนำนโยบายไปประยุกต์ปฏิบัติ

6.ขั้นการประเมินผลนโยบาย

7.ขั้นการปรับปรุงเปลี่ยนแปลนขั้นการแสวงหาทางเลือกเพื่อโยบาย

     ลักษณะนโยบายที่ดี   1.วัตถุประสงค์ชัดเจน 2.มีแผนงานรองรับ 3.เข้าใจและปฏิบัติตามได้ 4.ไม่เป็นการบังคับจนเกินไป

     ผู้กำหนดนโยบาย คือ ผู้บริหารสูงสุดในนามองค์กรนั้นๆ มี 2 ประเภท 1. ทางการ เช่น รัฐบาล 2.ไม่เป็นทางการ เช่น สื่อสารมวลชน เอกชน

  นโยบายศาสตร์ คือ การสะสมองค์ความรู้ และ บริบท

การกำหนดนโยบายแบ่งเป็น 4 ขั้นตอน (ก.พ.)

          1.การกำหนดนโยบาย  พิจารณาปัญหาความต้องการของผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยปัญหาจะมีความเป็นพลวัต คือ ปรับเปลี่ยนตามสภาพแวดล้อม รวมถึงมีความเป็น อัตนัย ความหมายของปัญหานั้นๆผู้ประสบปัญหาจึงจะเข้าใจ ซึ่งจากความเป็นพลวัตรวมถึงการเผชิญกับปัญหา และ สถานการณ์เปลี่ยนไป จึงทำให้ ปัญหานั้นๆอาจไม่ไม่ตัวตนที่แท้จริง เช่น ในช่วงเข้าต้องการใช้ยางลบ พอสอบเสร็จ ไม่มีความจำเป็น

เป็นการพิจารณาถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้องของ  แบ่งเป็น 3 หัวข้อหลัก

1.1 ปัจจัยปัญหาความต้องการมี 2 ประเภท

                             (1) ปัญหาทั่วไป (2) ปัญหาโครงสร้าง แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ชัดเจน คือ เกี่ยวข้องกับบุคคลส่วนน้อย กระจ่างไม่ซับซ้อน เช่น ปัญหาการซื้อพัสดุ  และ ไม่ชัดเจน มีผู้เกี่ยวข้องจำนวนมาก ซับซ้อน เช่น ปัญหาความต้องการของประชาชน

1.2 ปัจจัยสิ่งแวดล้อม มี 2 ประเภท

                             (1) ควบคุมได้ เช่น บุคคล (2) ควบคุมไม่ได้ เช่น ค่านิยม สังคม

1.3 ปัจจัยขั้นตอนการนำเสนอ กำหนดเป้าหมาย วัตถุประสงค์ เสนอแนะ

การระบุประเด็นทางเลือก ดูจากสาเหตุ 1.ความจริง (fact) น้ำท่วม แล้ง 2.คุณค่า (value) ความเชื่อ เสื้อเหลือ เสื้อแดง value แก้ยากกว่า fact นำปัญหาเหล่ามีคัดเลือก และตรวจสอบว่ายังเป็นปัญหาอยู่จริงหรือไม่

การนำเสนอนโยบาย 1.เรียงจาก ย่อยไปหาใหญ่ รวมเป็นปัญหาใหญ่ รัฐบาลแยกแยะสวนประกอบรวมเป็นนโยบาย 2.ใหญ่ไปหาย่อย ไล่จากสาเหตุ

2.การวิเคราะห์นโยบาย คือ การแก้ปัญหาข้างต้น จัดทำเป็น ข้อเสนอแนะ ผู้วิเคราะห์จำเป็นต้องมีโลกทัศกว้าง  โดยการ 1.ระบุปัญหา 2.กำหนดเป้าหมาย (ชี้วัด KPI) 3.ตั้งทางเลือก

3.การนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ (Policy Implementation) โดย Walter E. Williams เน้นการดำเนินและจัดเตรียมเพื่อไปสู่ ความสำเร็จ

          ปัจจัยความสำเร็จ เน้น 3 หลัก 1.ลักษณะนโยบาย 2.ลักษณะวัตถุประสงค์ 3.ความเป็นไปได้ทางการเมือง

          การนำนโยบายไปปฏิบัติ มี 2 แบบ 1.บน ลง ล่าง จากองค์กรหลัก ไป รอง 2.ล่าง ขึ้น บน องค์เล็กไปหาใหญ่ การกำหนดปัญหา และ การปฏิบัติจะตรงจุดมากว่า

 4. การประเมินผล มีความสำคัญคือ ช่วยให้ข้อมูลผู้ตัดสินใจ ช่วยปรับปรุงนโยบายให้มีประสิทธิผล

          การประเมินผลนโยบายมี 4 ลักษณะ 1.ประเมินก่อนปฏิบัติ ดูความเป็นไปได้ ทรัพยากร สิง่แวดล้อม ประชาชนได้ประโยชน์หรือไม่ ประโยชน์สูงหรือต่ำ

                   2.ประเมินการบวนการ (process) ปัญหา อุปสรรค์ หลังนำนโยบายไปปฏิบัติ

                   3.ประเมินสิทธิผล ดูผลลัพธ์ เทียบกับเป้าหมายที่วางไว้ มีประสิทธิภาพ และ ประสิทธิผล

                   4.ประเมินผลกระทบ สังคม สิ่งแวดล้อม บุคคล

          วิธีการประเมินผล 1.วิเคราะห์ สถิติ Cost Benefit ประสิทธิภาพ (ปริมาณ) Cost Effectiveness ประสิทธิผล (คุณภาพ) 2.วิจัย กลุ่มทดลอง กลุ่มหลีกลเยงการทดลอง

          ข้อจำกัด วิธีการทดลองไม่สามารถใช้ได้กับ ทุกกลุ่ม พื้นที่ ศาสนา

          โมเดลการประเมินผล Simply Model

                   1.Context บริบท บทนำ ปัญหา

                   2.Input ปัจจัยนำเข้า เช่น ทรัพยากรบุคคลขาดความรู้

                   3.Process กระบวนการหลังปฏิบัติ

                   4.Product ผลผลิตสุดท้าย

                   5.Impact ผลกระทบ

การแบ่งประเภทนโยบาย

แบ่งตามปัญหา Economic Policy เศรษฐกิจ เช่น OTOP/Education Policy การศึกษา /Social Policy สังคม เช่น ประกันสังคม /Politic Policy การเมือง/Administrative Policy การบริหาร ธรรมาภิบาล

แบ่งตามผลกระทบ Public Policy สาธารณะ/ Output Policy ผลลัพธ์ เช่น กำหนดงบประมาณให้หมู่บ้านละ 1 ล้านบาทไปกระตุ้นเศรษฐกิจ/Impact Policy ผลกระทบ เช่น การโอนสถาบันอุดมศึกษาเป็นของเอกชน

แบ่งตามเนื้อหานโยบาย Regulative Policy กฎหมาย บังคับใช้ / Distributive Policy รัฐกระจายบริการ บัตรทอง กองทุนหมู่บ้าน (ทุกกลุ่มได้หมด) / Redistributive Policy บริการประชาชนแต่เฉพาะกลุ่ม เช่น บ้านพักคนชรา / Capitalization Policy การลงทุน / Ethical Policy การรณรงค์